آزمایش غربالگری و اهمیت آن برای سلامت جنین

همیشه در دوران بارداری سلامت مادر و جنین برایمان مهم میشود. همه ی پدر و مادرها دوست دارند مطمئن شوند که فرزندشان سالم به دنیا می آید. و به دنبال راهی هستند تا به این اطمینان برسند. خوشبخاته با پیشرفت علوم پزشکی این دغدغه و استرس را میتوان کاهش داد . امروزه شما میتوانید با استفاده از آزمایش غربالگری و آزمایش تشخیصی قبل از به دنیا آمدن نوزاد خود ، از سلامت او مبنی بر اینکه مشکلات مادرزادی یا نواقص احتمالی در آن وجود ندارد اطمینان پیدا کنید. در ادامه با من همراه باشید تا شماره با آزمایش غربالگری که میتواند وضعیت ابتلای جنینتان به بیماری‌های مادرزادی و نواقص احتمالی را مشخص کند، آشنا کنم.

آزمایش غربالگری چیست؟

آزمایش غربالگری ، مجموعه ای از آزمایش های خون و سونوگرافی است که در سه ماهه اول و دوم بارداری به منظور تشخیص زودهنگام نقص‌ها و اختلالات مادرزادی مانند سندروم داون، تریزومی 18 و تریزومی 21  انجام میشود. اعلاوه بر بیماری های مادرزادی در این مرحله میتوان سایر اختلالات جنین مانند اختلالات قلب را تشخیص داد. هدف غربالگری این است که مادران باردار را از یکسری سندروم و نقص های جنینی غربال کرده و آنها را در گروه کم خطر و پر خطر قرار دهد. بطور کلی آزمایش غربالگری به مشخص شدن وجود بیماری مادرزادی یا احتمال آن در جنین کمک می کند. اکثر آزمایش های غربالگری غیر تهاجمی یاnoninvasive  هستند یعنی برای انجام آنها نیازی به شکافتن بدن نیست و از طریق آزمایش خون و سونوگرافی NT امکان مشاهده درون بدن میسر می شود. اما گفتیم سونوگرافی NT یکی از آزمایش های غربالگری است. نگران نباشید در ادامه ما آن را برای شما توضیح خواهیم داد.

آزمایش غربالگری چیست؟

غربالگری سه ماهه اول بارداری

بهترین زمان آزمایش غربالگری مادران باردار در سه ماهه اول

همانطور که در بالا گفتیم کرحله اول آزمایش‌ غربالگری در سه‌ماهه‌ی اول می باشد. زمان انجام آزمایش غربالگری مرحله اول در هفته های 10 تا 13 میباشد ولی بهترین زمان آن بین هفته 12 تا 13 بارداری است. آزمایش غربالگری مرحله اول شامل آزمایش خون و سونوگرافی می باشد. موضوع موردبررسی در آنها هم سلامت عمومی جنین و بررسی ابتلای او به بیماری‌های ژنتیکی مانند سندروم داون که شایع ترین اختلال ژنتیکی است، می باشد. موضوع دیگری که در مرحله اول آزمایش غربالگری بررسی می‌شود، مشکلات قلبی جنین است. باید توجه داشته باشید از ابتدای هفته ی 14 بارداری مایع پشت گرن جنین ممکن است توسط سیستم لنفاتیک جذب شود و انجام سونوگرافی برای شما بی فایده باشد.

آزمایش غربالگری سه‌ماهه‌ی دوم هم مخصوص به ۱۴ تا ۱۸ هفتگی است و با بررسی آزمایش خون، مشخص می‌شود که جنین مبتلا به سندروم داون یا نقص لوله‌ی عصبی باز است یا خیر. نقص لوله‌ی عصبی باز، مجموعه‌ای از نواقص است که هنگام تشکیل مغز و طناب نخاعی بروز پیدا می‌کند. علاوه‌براینها، سونوگرافی هم انجام می‌شود.

نحوه آزمایش و زمان غربالگری سه ماهه اول

همانطور که گفته شد در مرحله اول بارداری غربالگری شامل آزمایش خون و سونوگرافی است . آزمایش خون که حدود 5 تا 10 دقیقه طول می کشد و سونوگرافیکه  توسط یک متخصص انجام می شود و بین 20 تا 40 دقیقه طول می کشد. سپس نمونه خون به آزمایشگاه ارسال می شود. نتیجه آزمایش حدود یک هفته به طول می کشد.

آزمایش خون در غربالگری سه ماهه اول

خوشبختانه آزمایش خون غربالگری مرحله اول به ناشتا بودن احتیاجی ندارد. در آزمایش خون مرحله اول غربالگری که به آن آزمایش دوبل مارکر هم گفته میشود، دو فاکتور خونی به نام هایfree-B-HCG  و PAPP-A بررسی میشود. بتای آزاد گنادوتروپین جفتی انسان یا HCG توسط جفت تولید می‌شود و میزان زیاد آن می‌تواند نشان‌دهندۀ برخی نقص‌های مادرزادی باشد. پروتئین A پلاسما نیز پروتئینی است که در خون موجود است و کم بودن میزان آن ممکن است به دلیل برخی نقص‌های مادرزادی باشد.

در این مرحله میتوان گروه خونی و عامل RH را نیز تعیین کرد. عامل ارهاش (RH)، نام پادتنی روی گلبول‌های قرمز برخی از افراد است. ناسازگاری میان RH مادر و فرزند موجب یرقان (زردی) یا کم خونی شدید می‌شود. این آزمایش به سازگاری RH مادر با جنین می‌پردازد. ممکن است مادر RH منفی یا مثبت باشد. بیشتر افراد RH مثبت هستند، اما درصورتی‌که RH منفی باشند، بدن‌شان پادتن‌هایی ترشح می‌کند که بارداری‌های بعدی آنها را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. درصورت ناسازگاری RH یعنی اگر RH مادر منفی و RH جنین مثبت باشد، به بیشتر زنان در ۲۸ هفتگی و بعد از زایمان، ایمونوگلوبین RH، داده می‌شود. ایمونوگلوبین یا IVIG به‌عنوان درمان جایگزین پروتئین پلاسما، در بیماران دچار کمبود یا نقص ایمنی که دچار کاهش یا از دست دادن قابلیت تولید پادتن هستند، تجویز می‌شود.

آزمایش غربالگری چیست؟

سونوگرافی NT در غربالگری سه ماهه اول

سونوگرافی NT میزان مایع جمع شده در زیر پوستِ پشت گردن جنین را نشان می‌دهد. میزان این مایع را می‌توان با استفاده از اولتراسونیک در هفته 11 تا انتهای هفته ی 13 بارداری یعنی زمانی که قد جنین بین 45 تا 84 میلی‌متر است، مشخص کرد. خوشبختانه، در حال حاضر امکان انجام این آزمایش در سرتا سر کشور وجود دارد. سونوگرافی  NTبرای تمامی خانم‌های باردار تجویز می‌شود. روش انجام آن مثل سونوگرافی های معمولی از روی شکم می‌باشد، اما در سونوگرافی ان تی، با روش دقیق و خاصی با بزرگنمایی ضخامت پشت گردن جنین و وجود استخوان بینی بررسی می‌شود.

در این سونوگرافی، ضخامت پوست ناحیۀ پشت گردن جنین اندازه‌گیری می‌شود. ضخامت غیرطبیعی پوست این ناحیه می‌تواند از نشانه‌های اولیۀ انواع خاصی از نقص‌های مادرزادی مثل سندرم داون باشد. با انجام سونوگرافی NT دیگر موارد مهم نظیر زنده بودن جنین ، سن بارداری ، بارداری‌های دوقلو و آن دسته از اختلالات هنگام تولد را که در این محدوده بارداری قابل تشخیص هستند را می‌توان مورد بررسی و تایید قرار داد. در سونوگرافی NT شما میتوانید صدای ضربان قلب جنین خود را بشنوید. در طی سونوگرافی NT وجود یا عدم وجود استخوان بینی هم قابل بررسی می‌باشد، زیرا در نقص های مادرزادی مثل سندرم داون، تیغه استخوان بینی تشکیل نمی‌شود. با انجام سونوگرافی‌ مواردی از قبیل سقط جنین، بارداری خارج از رحم یا اکتوپیک، سن حاملگی نامشخص، بارداری چندقلویی، علت خونریزی های واژنی، وضعیت رشد نوزاد، اندازه‌گیری سطح آمنیوتیک و زمانی که به سزارین نیاز باشد مورد بررسی قرار می‌گیرد.

نتایج آزمایش غربالگری سه ماهه اول

بعد از مشخص شدن نتایج آزمایش غربالگری مرحله اول پزشک شما با توجه به نتایج زیر شما را در یکی از دسته بندی های پرخطر ، ریسک متوسط و کم خطر قرار میدهد. بطور معمول تفسیر نتایج آزمایش غربالگری مرحله اول به شرح زیر است :

  • اگر عدد ریسک شما 1:50 و بالاتر باشد در گروه پرخطر هستید و باید آزمایشهای اختصاصی تر برای تشخیص قطعی انجام دهید .اگر شما در این دسته قرار بگیرید به شما انجام آزمایش تشخیصی مانندنمونه‌برداری از پرزهای جفتی (CVS) یا آمنیوسنتز برای تشخیص قطعی مشکل توصیه می‌شود.
  • اگر نتیجه ی غربالگری شما عددی بین 1:50 و 1:200 باشد ، شما در گروه خطر متوسط قرار دارید . برای این گروه ، می توانیم صبر کنیم تا 15-20 هفته تا تست غربالگری ترکیبی را انجام دهند .اگر شما در این دسته بندی قرار بگیرید به شما انجام آزمایش غربالگری مرحله دوم و آزمایش خون نشانگرهای چهارگانه که برای بررسی احتمال نقص‌های مادرزادی در جنین است که معمولاً در هفته‌های ۱۵ تا ۲۰ بارداری انجام می‌شود را توصیه میکنند . ملاک عمل پزشک در این مرحله معمولا مجموع نتایج آزمایش غربالگری مرحله اول و آزمایش غربالگری مرحله سوم میباشد.
  • اگر نتیجه ی نهایی ریسک کمتر از 1:200 را نشان دهد نیازی به کار خاصی نیست . این مادر فقط جهت بررسی نقایص لوله ی عصبی (مغز و نخاع) ، در هفته های 15-16 به آزمایشگاه ارجاع داده می شوند تا میزان آلفافیتوپروتیین محاسبه شود.

اگر پزشک در غربالگری سه ‌ماهۀ اول موارد خطر را ببیند، آزمایش‌های تشخیصی را درخواست خواهد کرد. این آزمایش‌ها همه برای این است که از به دنیا آمدن جنین با برخی نقص‌های شناخته‌شدۀ مادرزادی جلوگیری شود. اما آزمایش تشخیصی چیست ؟

آزمایش غربالگری چیست؟

آزمایش تشخیصی سه ماهه اول

اگر نتایج آزمایش شما را در دسته بندی ریسک بالا قرار دهد پزشک شما برای تشخیص قطعی ، آزمایش تشخیصی را برای شما تجویز میکند. این آزمایش‌ها به‌طور قطعی مشخص می‌کنند که اختلال و مشکلی وجود دارد یا خیر. آزمایش تشخیصی یکی از مراحل آزمایش غربالگری است که برای مادران باردار با ریسک بالا تجویز میشود. این آزمایش از نوع آزمایش های تهاجمی است. این آزمایش‌ها، عوارضی مانند لکه بینی و انقباضات شکمی به‌همراه دارند و با انجام آنها، خطر اندکی در زمینه‌ی سقط جنین نیز وجود دارد. به همین دلیل پزشکان تنها در صورت نیاز، آزمایش تشخیصی را به شما توصیه می‌کند. آزمایش تشخیصی از طریق شکم و یا واژن انجام میشود . اگر آزمایش از طریق شکم باشد ، پزشک متخصص با وارد کردن سوزنی به درون شکم و رحم، یک نمونه از پرزهای جفتی یا CSV را برمی‌دارد و اگر آزمایش از طریق واژن باشد پزشک متخصص با وارد کردن یک لولۀ انعطاف‌پذیر و باریک که کاتتر نامیده می‌شود، از واژن به درون رحم این نمونه گیری را انجام میدهد.

از این آزمایش برای تشخیص نقص‌های مادرزادی کروموزومی نظیر سندرم داون یا بیماری‌های خانوادگی مثل کم‌خونی داسی شکل یا فیبروز کیستیک استفاده می‌شود، اما نمی‌توان به کمک این آزمایش، نقص‌های لولۀ عصبی را تشخیص داد.آزمایش‌های تشخیصی در صورت مثبت بودن، تنها ملاک برای ختم بارداری خواهند بود.

تمامی مراحل آزمایش غربالگری بالا باید در سه ماهه اول بارداری انجام شود. بعد از انجام مرحله اول غربالگری و تفسیر نتایج آن توسط پزشک متخصص ، آزمایش غربالگری مرحله دوم و در بضی موارد غربالگری مرحله سوم تجویز خواهد شد. مرحله دوم آزمایش غربالگری شامل آزمایش خون برای بررسی نواقص مادرزادی و ژنتیکی مانند سندروم داون ، آزمایش گلوکز برای تشخیص دیابت در دوران بارداری و آزمایش آمینوسنتر که مخصوص هفته 15 بارداری است ، میباشد.

امیدواریم که مطالعه این مقاله برای شما مفید بوده باشد و توانسته باشیم گامی مناسب در جهت افزایش اطلاعات شما برداشته باشیم. لطفا در جهت بهبود مطالب نظرات و پیشنهادات خود را برای ما ارسال کنید.
100%
  • کاربردی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.